Zeevisserij en viskweek

Bovenstaand filmpje toont het deel over visserij uit een documentaire van Paul McCartny

Jaarlijks worden ten behoeve van de consumptie wereldwijd enorme aantallen vissen gevangen en gedood: naar schatting 1.000-2.700 miljard vissen: vele malen meer dan het aantal landbouwhuisdieren dat jaarlijks wordt gedood: naar schatting 60 miljard dieren. Ook worden steeds grotere hoeveelheden vissen gekweekt.

De zeevisserij veroorzaakt twee enorme problemen: het leegvissen van de zeeën en de barbaarse behandeling van de vissen tijdens vangst en doding.

De zeevisserij heeft zich na 1945 snel ontwikkeld tot een wereldwijd opererende niet duurzaam werkende bedrijfstak die de wereldzeeën leegvist. In 1950 werd 20 miljoen ton vis gevangen, in 1970 was dat 65 miljoen ton en in de periode 1999-2007 werd jaarlijks circa 78 miljoen ton vis legaal gevangen. Hierbij komt dan nog de reusachtige bijvangst van vissen, die doorgaans als waardeloos weer in zee worden teruggegooid en dit voor een groot deel niet overleven. Die bijvangst bedraagt, afhankelijk van de vissoort, 10 tot 60% van de vangst: bij elkaar naar schatting ongeveer 40 miljoen ton per jaar. En tenslotte is er nog de illegale visvangst van naar schatting 22%. In totaal gaat het dan om jaarlijks 145 miljoen ton vissen.

Dat is bij elkaar veel meer dan de zeeën en oceanen kunnen opbrengen. De opbrengsten van de zeevisserij lopen dan ook vanwege de overbevissing geleidelijk terug. Vissen kunnen door de intensieve vangst niet meer hun maximale gewicht bereiken. Ze worden ook vaak al gevangen voordat ze zich hebben kunnen voortplanten. Ook door de bijvangsten wordt veel schade aan de visstand toegebracht.

Om de totale ineenstorting van de visstand te voorkomen, wordt door milieuorganisaties geijverd voor de instelling van zeereservaten, onder andere op de Noordzee.

Zie ook onderstaande trailer van de film The end of the line over de grote gevlogen van de visserij.

Over de barbaarse vangst- dodingsmethoden maakt men zich veel minder druk dan over de overbevissing. Die zijn ook niet zo goed bekend bij het publiek, ze spelen zich af ver op zee zonder kritische getuigen. De bekendste vangstmethode is die met reusachtige netten waarin de vissen worden samengedreven. De vissen worden hierin urenlang meegesleept. Om te ontsnappen zwemmen ze mee tot ze uitgeput zijn en dan belanden zij achter in het net, waar ze worden samengeperst, beschadigd raken en vaak stikken omdat ze de ruimte niet meer hebben om te ademen. Als visnetten snel van dieper water omhoog worden gehaald worden de vissen blootgesteld aan grote drukverschillen. Hun zwemblaas kan daardoor knappen en de ingewanden kunnen naar buiten komen.

Bij het langelijnvissen worden kilometerslange kabels met daaraan duizenden zijlijnen met van aas voorziene haken in zee neergelaten. Grotere vissen happen daarnaar en zitten vervolgens aan een haak vast. Ze worden vaak over honderden kilometers levend meegesleurd en onderwijl aangevallen door roofdieren. Hun lijdensweg kan vele uren duren en soms meer dan een dag.

Een apart probleem vormen de achtergelaten of verlorengegane netten van vissers, de ghostnets of de netten des doods, waarin jaarlijks miljoenen vissen en andere waterdieren hun leven eindigen. Ook op zeewrakken, waarvan er alleen al in de Noordzee 10.000 liggen, komen die netten voor. Er zijn sportduikers die deze netten met veel moeite en inspanning proberen te verwijderen. Zie hiervoor het artikel Reis naar de zeebodem.

De dodingsmethoden komen meestal neer op langdurige verstikking van de vissen aan boord en levend invriezen, dat ook zeer pijnlijk is.

Het betreft jaarlijks onvoorstelbaar grote aantallen vissen die dit moeten ondergaan. Berekeningen op basis van het door de Food and Agriculture Organization (FAO) van de Verenigde Naties geregistreerde gewicht van de legale jaarlijkse visvangst komen voor de periode 1999-2007 uit op jaarlijks ca. 78 miljoen ton. Dat komt globaal neer op een aantal van tussen de 1.000 en 2.700 miljard vissen. Daar komen dan nog de 22 % illegale visvangst en de enorme hoeveelheden bijvangsten bij. Ter vergelijking: het aantal vogels en zoogdieren dat jaarlijks wordt gedood voor menselijke consumptie bedraagt ’slechts’ ruim 59 miljard dieren.

Het rapport Worse things happen at sea. The welfare of wild-caught fish (2010), geschreven door Allison Mood van de website Fishcount.org.uk schetst een uitvoerig gedocumenteerd beeld van de problematiek. Het besteedt ook aandacht aan de verbetering van het dierenwelzijn tijdens vangst en doding. De vissers zullen hiertoe zorgvuldiger en voorzichtiger met de dieren moeten omgaan. Dat kan praktisch alleen door minder massaal vissen te vangen, kleinere vangnetten te gebruiken en de gevangen dieren onmiddellijk na de vangst te doden in plaats van ze langdurig laten stikken. Daartoe is meer inzet van menskracht nodig en dat kost natuurlijk weer geld. Maar een meer diervriendelijke visserij levert beslist een hogere prijs. Er zullen dan minder vissen beschadigd zijn, ze zullen ook minder aan stress geleden hebben, hetgeen de kwaliteit van de vis ten goede komt en er zullen op den duur door de verminderde visserijdruk op de populaties mogelijk weer meer grotere vissen gevangen kunnen worden. Er behoeven hierdoor dan minder vissen gevangen te worden om aan hetzelfde gewicht te komen. Ook zal vis die op een ethisch meer verantwoorde manier gevangen is, voor veel consumenten een meerwaarde hebben waarvoor zij een hogere prijs willen betalen.

De Marine Stewardship Council die een keurmerk uitgeeft voor duurzaam gevangen vis besteedt helaas geen enkele aandacht aan de wijze waarop met de vissen wordt omgegaan tijdens de vangst en het doden. De Stichting Vissenbescherming beschouwt dit als een ernstige tekortkoming.

Viskwekerij
Veel mensen denken dat zij door kweekvis te eten de vissen in de zee met rust laten. Niets is minder waar. Jaarlijks wordt circa 5,5 miljoen ton zeevis tot vismeel verwerkt ten behoeve van de viskwekerijen. Het betreft meestal kleine visjes van 10 tot 30 gram die in enorme hoeveelheden uit de zee worden gevist en die net zoals de grotere vissen op de gebruikelijke pijnlijke wijze worden gevangen en aan hun eind komen.
In de viskweeksector probeert men wel het percentage vis in het voer terug te brengen, maar dat lukt maar zeer ten dele. Er zijn vissen die zich in gevangenschap niet voortplanten. Dit is bijvoorbeeld bij de paling het geval. Voor de viskweek moeten dan ook jaarlijks miljoenen aaltjes uit de zee worden weggevangen.

De viskwekerijen bevinden zich zowel op het land als in open water. Op het land worden de kweekvissen gehouden in vijvers of betonnen bakken, in open water worden ze gehouden in segmenten die door netten worden omsloten. De vissen worden in enorme dichtheden gehouden, waardoor het toedienen van antibiotica tegen ziektes noodzakelijk is. Dit leidt evenals bij de veehouderij tot een verhoogd risico voor resistente bacteriën bij dier en mens. In viskwekerijen leven de vissen, met duizenden op elkaar gepropt, in een volstrekt onnatuurlijk milieu. Ze kunnen hierin op geen enkele wijze hun normale gedragspatronen uitvoeren. Verder kunnen ook genetische manipulatie en het gebruik van biotechnologie (bijvoorbeeld voor geslachtsbeïnvloeding) grote nadelige welzijnsgevolgen hebben. Dat geldt ook voor laten vasten van vissen voor de slacht en voor het transporteren, ondermeer naar de plek waar ze gedood worden.De wijze waarop de hier gehouden vissen doorgaans worden gedood voldoet niet aan de normen van dierenbescherming. Die houden in dat dieren eerst worden verdoofd voordat ze gedood worden. De huidige gangbare viskwekerijen moeten op één lijn gesteld worden met de bio-industrie.

De viskweek neemt steeds grotere vormen aan. Mondiaal wordt jaarlijks ruim 30 miljoen ton kweekvis geproduceerd. Voor het welzijn van de vissen bestaat in deze sector nog weinig of geen interesse. Ook de Aquacultural Stewardship Council die een keurmerk uitgeeft voor duurzaam geproduceerde vis, besteedt geen aandacht aan de manier waarop deze kweekvissen worden gehouden en gedood. Er wordt in een EU-project onderzoek gedaan naar de mogelijkheid van een snelle electrische bedwelming van vissen zowel voor zeevissen als voor kweekvissen. Het onderzoek richt zich op het doden van paling, tilapia, zeebaars en tarbot. Het is uitgangspunt is hierbij dat vissen, voorafgaand aan het doden, net zo snel verdoofd moeten als landbouwhuisdieren, dwz binnen één seconde.

Er is na jaren van onderzoek bedwelmingsapparatuur ontwikkeld om gekweekte palingen en meervallen binnen één seconde electrisch te bedwelmen en vervolgens te doden. Het is de bedoeling om deze bedwelming vooraf in Nederland verplicht te stellen (http://www.imares.wur.nl/NL/nieuwsagenda/nieuws/P006.htm).

De productie en consumptie van kweekvis gaan met veel dierenleed gepaard, waarvan de duur in tijd kan worden uitgedrukt . Voor bijvoorbeeld 1 kilo zalm is circa 3,5 kilo zeevis als voer nodig. Voor een klein hapje zalm van slechts 6 gram is dus een ansjovisje van 20 gram nodig en voor een kweekzalm van 4 kilo is dan 14 kilo zeevis nodig. Als we uitgaan van vissen van 100 gram - de meeste vissen die voor visvoer gebruikt worden zijn veel lichter, circa 10 tot 20 gram -, dan zijn er 140 vissen van 100 gram nodig om een kweekzalm van 4 kilo te produceren. Als we er minimaal van uitgaan dat deze vissen een doodstrijd van 5 tot 6 minuten voeren, dan komen we op een totaal van 770 minuten oftewel 13 uur doodstrijd van vissen voor de productie van een zalm van 4 kilo (Worse things happen at sea, p. 80).

Achtergelaten vangstmaterialen in zee

Ook de materialen die vissers verliezen of achterlaten zorgen voor de nodige problemen. Er zijn sportduikers die deze netten met veel moeite en inspanning proberen te verwijderen. Zie de foto’s en lees hierover het artikel Reis naar de zeebodem